TRUTH OF BUDDHA :: สติสัมปชัญญะและสติปัญญา

>>> สติสัมปชัญญะและสติปัญญา

** Books Retrospect ** Valume 86 Valume 85 Valume 84 ** Present Valume **

สติสัมปชัญญะและสติปัญญา สติสัมปชัญญะและสติปัญญา การฝึกสติในเบื้องต้นในระดับสมถะ เป็นการฝึกสติ เพื่อให้เกิดสัมปชัญญะ เรียกว่าสติสัมปชัญญะ อีกขั้นตอนหนึ่งคือวิปัสสนา เป็นการฝึกสติ เพื่อให้เกิดปัญญา เป็นการน้อมจิตมาใช้กระบวนการเป็นคล้ายๆวงจร ขาเข้าคือสติเพื่อสัมปชัญญะ ขาออกคือสติเพื่อปัญญา การจะเจริญปัญญานั้นเราต้องวิปัสสนา หรืออบรมใจให้ยอมรับและดํารงอยู่กับสจจะ และเฟ้นหาสัจจะอันประเสริฐสูงสุดที่มีความเป็นอมตะ วิธีวิปัสสนา เมื่อจิตของเรามั่นคงทรงเสถียรภาพดีแล้ว มีความโปร่งว่างเป็นที่สบาย ต่อไปเราก็ใช้คุณสมบัติของสภาวะจิตแบบนี้ เจริญปัญญาญาณให้เกิดขึ้น ปัญญา คือความรู้ชัด ญาณ คือความเห็นชัด ปัญญา หรือความรู้ชัด จะเกิดเมื่อจิตนิ่ง หากจิตไม่นิ่งจะรู้ไม่ชัด รู้ไม่ถูก หรือไม่รู้ ในทํานองเดียวกับการเคลื่อนที่ของวัตถุ ตัวอย่างเช่น หากเรานั่งรถที่แล่นอยู่แล้วแหงนดูเครื่องบินบน ท้องฟ้าซึ่งกําลังเคลื่อนที่อยู่เช่นกัน หากทิศทางของรถสวนกับเครื่องบิน เราจะรู้สึกว่าเครื่องบินบินช้า หากทิศทางของรถไปในทิศเดียวกับเครื่องบิน เราจะรู้สึกว่าเครื่องบินบินเร็ว การรับรู้ความเร็วของเครื่องบิน ในขณะที่เราเคลื่อนที่เป็นความรู้ที่ถูกต้องหรือไม่ ทุกคนทราบด้วยดีว่าไม่ถูกต้อง ต่อเมื่อใดเรายืนนิ่งอยู่เฉยๆ แล้วมองเครื่องบินที่กําลังบินบนท้องฟ้า จึงเห็นความเร็วของเครื่องบินที่คงที่ ความเร็วที่เรารับรู้ในขณะที่เรานิ่งนี้แหละ คือการรับรู้ความเร็วที่ถูกต้อง ในทํานองเดียวกันหากจิตเราเคลื่อนที่มีอารมณ์จิตอันเป็นธาตุรู้นั้น จะไม่อาจรู้สิ่งต่างๆได้ถูกต้อง เช่นเมื่อเรามี ความรัก หรือชอบสิ่งใด หรือบุคคลใดจิตมีแนวโน้มที่จะตีความสิ่งนั้นๆในแง่ดี ถ้าหลงขึ้นมาแม้เขาผิดก็ว่าถูก แม่เขาเลวก็ว่าดี เมื่อเราเกลียด หรือ ชังสิ่งใด หรือบุคคลใด จิตมีแนวโน้มที่จะตีความสิ่งนั้นๆ หรือบุคคลนั้นๆในแง่เลวร้าย ถ้าหลงขึ้นมาแม้เขาถูกก็ว่าเขาผิด แม้เขาดีก็ว่าเขาเลว ทั้งสองกรณี เรียกว่าความหลงผิด ทั้งนี้เพราะอะไร เพราะจิตไม่นิ่ง จิตส่ายไปด้วยอารมณ์ ความรู้ที่จิตรับมาจึงบิดเบือนไป และหักเหไปมากเท่ากับ ความซับซ้อนของอารมณ์ ถ้าอารมณ์ซับซ้อนสับสนมาก ความรู้ที่รับรู้มาจึงกลายเป็นความรู้ผิด นิยามผิด นิยมผิดๆ ยึดถือผิดๆไปเลย เช่นคนที่ยึด ร่างกายเป็นตัวตนนี้เป็นยึดผิดๆ มืดจากปัญญา ความรู้ผิดนี้เรียกว่า อวิชชา ด้วยเหตุนี้ ต้องทําจิตให้นิ่ง เพื่อให้พิศความจริงให้ประจักษ์ตรงตามความเป็นจริง เมื่อจิตนิ่ง จิตก็รู้จิต จิตก็รู้สิ่งอื่นโดยถูกต้อง ทั้งรู้ความรู้นั้นด้วยว่า เป็นความรู้เทียมหรือแท้ ความรู้ใดเท็จ และนอกจากจะนิ่งแล้ว เราพึงทําให้โปร่งด้วย เหมือนนําต้องทําให้นิ่งและใส จิตใจก็เช่นกัน เราจะเห็นชัด เมื่อทั้งนิ่งและโปร่ง ซึ่งที่ฝึกสมถะก็เพื่อ ความนิ่ง และวิปัสสนาเพื่อความโปร่ง ละวางเพื่อความว่าง จนมีความมั่นคงสมําเสมอของจิตนั่นเอง วิปัสสนา คือ พินิจความจริงให้ประจักษ์แจ้งตามความเป็นจริงโดยตลอดสายกาลอวกาศ(Time and Space) ไร้ขอบเขตของเวลาหรือสถานที่ มองเห็นทะลุไปถึงอดีตไปถึงอนาคตไร้ขอบเขต ไม่คับแคบของการรับรู้ จิตที่รับการฝึกฝนดีแล้ว จนมีอานุภาพสูงแล้วจะสามารถรู้เห็นทะลุสนาม เวลาได้(Beyond Space And Time) เช่นเมื่อมองสภาพปัจจุบัน ก็รู้เห็นเหตุแห่งอดีต และผลแห่งอนาคตได้นั่นคือ Beyond Time รู้ทะลุกาลเวลา ตลอดสาย เป็นธรรมสามมิติ ทั้งBeyond Space คือทะลุสถานที่ตลอดหนแห่งนั้น เช่นอยู่ที่นี่แล้วเห็นเหตุการณ์ที่เกิดในที่ไกลในมิติเดียวกันได้ มองทะลุมิติ เห็นมิติอื่น เช่นเปรต นรก สวรรค์ พรหมโลกได้ อย่างละเอียดมองเห็นในอรูปอันไร้มิติด้วยกัน เป็นจิตที่นิ่งและโปร่ง จะเห็นจิตดวงอื่น ที่เข้ามาในรัศมีได้ อาจเห็นโดยสภาวะหรือโดยอาการที่ออกมาเป็นความนึกคิดก็แล้วแต่กําลังของผู้เห็น สมาธิจิต คือจิตที่มีความสมําเสมอเป็นที่ยิ่ง คือภาวะที่วิญญาณธาตุรับรู้การสัมผัสทุกส่วนอย่างมีความทรงตัวนั่นเอง เพื่อรับรู้สิ่งต่างๆอย่างถูกต้อง และเรียนรู้อย่างตรงตามความเป็นจริง เมื่อจิตหรือวิญญาณรู้การรับสิ่งเร้า ณ ประสาทส่วนต่างๆแล้ว (ขันธ์๕) ยังมีกระบวนการต่อเนื่องของนามอีก คือมีความรู้สึกเกิดขึ้น เรียกว่าเวทนา เมื่อมีความรู้สึกเกิดขึ้นก็มีระบบบันทึกความรู้สึกนั้นๆเรียกว่า สัญญา สัญญาที่บันทึกเวทนาไว้นี่เอง เมื่อสะสมผล ของการรับรู้ของจิตไว้มากๆ สะสมกันก่อให้เกิดเป็นจิตสังขาร ซึ่งมักมองไม่เห็นกัน เรียกว่า จิตใต้สํานึก(Subconscious) หรืออาสวะ เมื่อละเอียด ค่อยๆพิจารณาให้ดี เมื่อจิตซ่านไปรู้การรับสิ่งเร้าอย่างใดเข้า เมื่อปิดการรับ การทํางานของจิตก็หยุดลง แต่ผลของการรู้แล้วนั้นยังคงอยู่ จิตหรือ จักขุวิญญาณรู้รับอักขระและความหมายนั้น เมื่อหยุดการทํางานลงหรือดับไป จิตมีสภาพเรืองแสงเมื่อทํางาน จิตยุติทํางานแสงจึงหายไปเพราะหยุด ทํางานปิดประสาท จึงเรียกว่า จิตเกิด จิตดับ แต่ผลการทํางานของจิตมันไม่ได้เกิดดับตามไปด้วย ความรู้ก็อยู่ ความเข้าใจก็ยังอยู่ ความทรงจําก็ยังอยู่ กรรมการกระทําอยู่ครบตามแรงที่กระทํากัน แม้ความรู้สึกอันเป็นผลจากความรู้ การเข้าใจแบบนั้นก็ยังอยู่ หล่อหลอมเป็นใจ เมื่อมีความรู้จากการรับ สิ่งต่างๆมาก ใจก็ถูกตบแต่งมาก ใจซึ่งเป็นใหญ่เป็นประธาน ทุกสิ่งสําเร็จได้ด้วยใจ ด้วยเหตุนี้กล้ามเนื้อ หัวใจ หรือหทัยวัตถุ ล้วนอาศัยของดวงใจ ไม่อยู่ภายใต้การควบคุมของสมอง ดังนั้น ทุกท่านจึงควรฝึกจิต ชําระใจให้หมดจด รู้จักรูปนาม ทั้งกายและจิตใจ เห็นรูปเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ชัดเจน เข้าใจธรรมชาติของ ขันธ์๕ชัดเจน ว่าอยู่ภายใต้อํานาจของกฎธรรมชาติ ทั้งหมดล้วนไม่เป็นตัวไม่เป็นตน ไม่เป็นบุคคลใดๆ ไม่เที่ยงแท้ เป็นทุกข์เราก็ไม่ควรหลง ไม่ทึกทัก เอามาเป็นเราเป็นใคร ดูแลเพื่อใช้คุณค่า แต่ให้รู้ว่าไม่น่ายึดถือ ต้องพิจารณาบ่อยๆพิจารณาเนืองๆพิจารณาทุกขณะในชีวิตประจําวันจนสภาวะรู้ ปล่อยวางการยึดถือในรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ทุกส่วนได้หมดสิ้น

กลับสู่ด้านบน